ខ្មែរពូកែខាងទាក់ នឹង ផ្សាំងសត្វដំរី ដែលធ្លាប់ធ្វើឲ្យប្រទេសមួយនេះធ្លាប់ក្លាយជាប្រទេសមហាអំណាច និងចាត់ទុកសត្វនេះថាជាសត្វស័ក្តិសិទ្ធិ ?
ប្រហែលជាយើងឈ្លក់វង្វេងនឹងសត្វក្នុងទេវកថាព្រហ្មញ្ញសាសនាពេករហូតលែងចាប់អារម្មណ៍នឹងសត្វដ៏មានសារៈសំខាន់ នៅក្នុងវប្បធម៌ខ្មែរ នោះ គឺសត្វដំរី ។ ប្រសិនបើសួរពីសត្វគ្រុឌ សត្វនាគ សត្វមករ រាជសីហ៍ជាដើម ប្រហែលជាមានអ្នកដឹងរឿងច្រើន តែប្រសិនបើសួររឿងសត្វដំរីប្រហែលជាមិនមានអ្នកដឹងរឿងរ៉ាវច្រើននោះទេ ព្រោះតាំងពីសម័យដែលយើងប្រើគ្រឿងម៉ាស៊ីនរថយន្ត កាន់តែច្រើន សារៈសំខាន់របស់សត្វដំរីក៏ត្រូវបានបាត់បង់ ។
តាមអត្ថបទមួយរបស់លោកបណ្ឌិតមីសែល ត្រាណេ លោកបានរៀបរាប់ថា នៅឥណ្ឌូចិនពីមុន គឺមានតែខ្មែរ និងជនជាតិភាគតិចអំបូរខ្មែរមន តែប៉ុណ្ណោះដែលចេះទាក់ និងផ្សាំងដំរី ហើយយើងចេះផ្សាំងដំរីយកមកប្រើប្រាស់តាំងតែពីចុងសម័យលោហៈ គឺមុនការចូលមកដល់របស់វប្បធម៌ឥណ្ឌាសូមជម្រាប់ថា ជនជាតិនៅថៃដែលបង្កើតជាបុណ្យដំរីដ៏ធំ និងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរណ៍ដ៏ច្រើននៅក្នុងខេត្តសុរិន្ទ គឺជាជនជាតិកួយ ដែលក៏និយាយភាសាអំបូរខ្មែរមនដែរ ហើយលើសពីនេះទៀតកួយនៅសុរិន្ទនេះក៏ចេះនិយាយភាសាខ្មែរស្ទើគ្រប់គ្នាដោយសារតែនៅលាយឡំជាមួយខ្មែរមកយូរអង្វែង ។ ថ្មីៗនេះមានព័ត៌មានមួយទាក់ទងនឹងក្រុមជនជាតិមួយ នៅប្រទេសចិន ដែលជាតំណពូជរបស់ត្រកូលទម័កខ្មែរតាំងពីសម័យអង្គរ ដែលត្រូវបានបញ្ជូនឲ្យទៅធ្វើជាទម័កថ្វាយស្តេចចិន នេះបង្ហាញពីសមត្ថភាពរបស់ខ្មែរក្នុងការទាក់ និងផ្សាំងដំរីត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយចិន ។
ប្រហែលដោយសារតែខ្មែរមានសមត្ថភាពក្នុងការទាក់ និងការផ្សាំងដំរីនេះហើយ ទើបធ្វើឲ្យខ្មែរក្លាយជាមហាអំណាចមួយនៅក្នុងតំបន់ ទោះបីជាខ្មែរមានប្រជាជនមិនច្រើនលើសលុបយ៉ាងណាក៏ដោយ ហើយក៏ដោយសារតែដំរីនេះដែរ ទើបខ្មែរមានសមត្ថភាពក្នុងការសាងសង់មហាប្រាសាទថ្មធំៗទាំងឡាយ តាមរហៈកម្លាំងដ៏មហិមារបស់សត្វដំរីដែលជាសត្វគោកធំជាងគេ ហើយត្រូវបានប្រជាជនខ្មែរគោរពថាជាសត្វស័ក្តិសិទ្ធផងដែរ ។
រហូតដល់សព្វថ្ងៃក៏រូបភាពរបស់សត្វដំរី មិនបានបាត់បង់ពីសង្គមវប្បធម៌ខ្មែរនោះដែរ នៅពេលខ្មែរយើងទៅបន់ស្រន់ អារុក្ខអារក្សអ្នកតា ពេលបានសម្រេចតាមបំណង យើងក៏មានការយករូបដំរីឈើឬក៏ថ្មទៅថ្វាយ រហូតមានពាក្យខ្មែរមួយឃ្លាថា «ពេលឈឺយកដំរីទៅបន់ ពេលស្រន់យកពងមាន់ទៅសង» ។ បន្ថែមពីលើនេះ នៅក្នុងភ្លេងបុរាណខ្មែរ ក៏មានចម្រៀងជាច្រើនទាក់ទងនឹងសត្វដំរី ដូចជា បទដំរីស.ញី បទដំរីយោលដៃ ជាដើម នេះបង្ហាញអំពីទំនាក់ទំនងយ៉ាងសំខាន់របស់ដំរីនៅក្នុងវប្បធម៌ប្រពៃណីយ៍ខ្មែរ តាំងពីមុនវត្តមាននៃវប្បធម៌ឥណ្ឌាទៅទៀត ។
មូលហេតុដែលខ្មែរអាចក្លាយជាទម័ក ឬផ្សាំងដំរីនោះក៏ដោយសារតែស្រុកខ្មែរមានដំរីច្រើនដែរ យើងអាចសង្កេតមើលតាមរយៈឈ្មោះស្ថាននាម ទីកន្លែងផ្សេងៗនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាយើងសព្វថ្ងៃ ដែលមានដូចជាភ្នំដំរីរមៀល និងជាពិសេសគឺឈ្មោះភូមិឃុំ នៅក្នុងខេត្តព្រៃវែង ស្រុកបាភ្នំ មានដូចជាឃុំរោងដំរី នៅឃុំបឹងព្រះមាន ភូមិក្បាលដំរី នៅឃុំជើងភ្នំ មានភូមិរោងដំរី នៅឃុំធាយមាន ភូមិពោធិ៍ភ្លុក នៅខាងខេត្តកំពង់ធំ ស្រុកកំពង់ស្វាយ មានឃុំដំរីស្លាប់នៅស្រុកស្ទឹងសែន មានឃុំដំរីជាន់ខ្លា នៅស្រុកស្ទោង មានឃុំព្រះដំរី ហើយនៅមានច្រើនជាងនេះទៀត ដែលខ្ញុំមិនអាចរៀបរាប់ឲ្យអស់ ហើយប្រសិនបើតាមឯកសារមួយដែលខ្ញុំធ្លាប់អាន គឺសព្វថ្ងៃនេះ យើងមានដំរីព្រៃប្រហែល ៧០០ក្បាល ដែលភាគច្រើនគឺនៅក្នុងខេត្តកោះកុង ពោធិ៍សាត់ និងភូមិភាគឥសាន ។
ឥឡូវយើងសាកក្រឡេកទៅមើលប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរបន្តិចវិញ គឺដែលកើតមានឡើងចាប់តាំងពីយើងទទួលវប្បធម៌ឥណ្ឌា ដែលសូម្បីតែឥណ្ឌាខ្លួនឯងក៏គោរពបូជាដំរីនេះខ្លាំងណាស់ដែរ នៅក្នុងគម្ពីវេទនៃសាសនា ឥណ្ឌា ក៏មានគម្ពីគជសាស្ត្រ ដែលចែកចេញជាពីរគម្ពីផ្សេងទៀត គឺគម្ពីគជលក្ខណ៍ ដែលរៀបរាប់អំពីលក្ខណៈនៃដំរីស្លូត និងកាច និងគម្ពីគជកម្ម ដែលបង្រៀនអំពីវេទមន្តសម្រាប់ទាក់ដំរី មើលថែដំរី និងប្រោសព្រំឧបទ្របចង្រៃជាដើម ។
នៅក្នុងសម័យវេទនៃសាសនាហិណ្ឌូ ព្រះឥន្ទ្រ ដែលជាទេពដ៏សំខាន់ក៏មានដំរីឰរាវ័នជាជំនិះផងដែរ ក្រោយការបង្កើតលិទ្ធិព្រហ្មញ្ញ នៅប្រមាណឆ្នាំ ១០០០ មុនគ.ស ព្រះឥន្ទ្របានធ្លាក់ដំណែងមកនៅត្រឹមជាទេពប្រចាំទិសខាងកើត ដែលជាទិសដ៏សំខាន់នៅក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនា ក៏ដូចជាការសាងប្រាសាទខ្មែរបុរាណ ដែលពុំសូវខានឡើង គឺមានរូបព្រះឥន្ទ្រគង់លើដំរីក្បាលបីឰរាវ័ននេះ ។ ព្រះគណេស ឬឯកទន្ត ក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនា ដែលត្រូវជាបុត្ររបស់ព្រះនាងបរាវតី និងព្រះសិវៈ ក៏មានក្បាលជាដំរីភ្លុកមួយ ដោយសារតែយកភ្លុកមួយចំហៀងទៀតទៅរងពូថៅរបស់វិស្ណុអវតា គឺបរាសុរាម ។
សារៈសំខាន់នៃដំរីនៅក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនានេះ ងាយស្រួលធ្វើឲ្យសាសនានេះបញ្ជ្រាបចូលមកក្នុងសង្គមអ្នកដឹកនាំខ្មែរ ដោយសារតែពួកគេក៏ជាទម័កដំរីបផងដែរ ភស្តុតាងដូចជាឈ្មោះរាជធានីរបស់អាណាចក្រនគរភ្នំគឺឈ្មោះ វ្យាធបុរៈ ដែលមានន័យថាបុរីនៃអ្នកទាក់ដំរី មូលហេតុដែលមានឈ្មោះដូច្នេះដោយសារតែគេលើកបុរសម្នាក់ជាអ្នកទាក់ដំរី ឲ្យឡើងធ្វើជាស្តេច ។ ចូលមកដល់ដើមសម័យអង្គរ តាមរយៈសិលាចារឹកស.បង្ហាញឲ្យឃើញថា ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី ៣ ចូលចិត្តការកំសាន្តដោយការទាក់ដំរី ហើយព្រះអង្គក៏ធ្លាប់ធ្លោយនៅក្នុងការចាប់ដំរី និងបាត់បង់ជីវិតនៅក្នុងការចាប់ដំរីផងដែរ បើតាមទស្សនៈរបស់ខ្ញុំ ខ្ញុំគិតថានេះមិនមែនជាចំណង់ចំណូលចិត្តនោះទេ តែវាអាចជារាជបុជនីយកិច្ចមួយ សម្រាប់បង្ហាញពីភាពវីរៈអង់អាចរបស់ស្តេចខ្មែរ ដែលជាប់ពូជពង្សជាអ្នកទម័កដំរី ហើយក៏ជាការពង្រឹងចក្រភពរបស់ព្រះអង្គដោយសារដំរី ត្រូវបានគេប្រើប្រាស់នៅក្នុងសង្គ្រាម ។
មកដល់ប្រាសាទសម័យរចនាប័ទ្មប្រែរូប យើងឃើញនៅតាមជ្រុងនីមួយៗនៃប្រាសាទប្រែរូប ក៏ដូចជាប្រាសាទមេបុណ្យខាងកើតមានដាក់តាំងរូបដំរីខ្នាតធំ ដ៏ប្រណីត ដាក់តាំងលម្អនៅតាមជ្រុងកែងនីមួយៗ ដោយដំរីនីមួយៗមានកំពស់ជិត ២ ម៉ែត្រ ។ រហូតចូលមកដល់សម័យបាពួនមានរូបចម្លាក់បង្ហាញអំពីការទាក់ដំរី នៅលើថែវទីពីរ ផ្នែកខាងក្នុងរបស់ប្រាសាទ ដោយយើងឃើញមានដំរីធ្នាក់ពីរនៅពីមុខពីក្រោយ ហើយមានមនុស្សម្នាក់ដើរផ្ទាល់ដីប្រហែលជាប្រឹងទាញខ្សែប្រកាំ ឲ្យចូលជើងដំរីស្ទាវ សូមជម្រាបដែរថា ខ្សែប្រកាំនេះគឺគេធ្វើពីស្បែកក្របីមានភាពរឹងមាំណាស់ ហើយត្រូវបានគេចងវាភ្ជាប់ទៅនឹងដងមួយ ដែលគេហៅថាដងកញ្ចាម ប្រើសម្រាប់រុញខ្សែ ប្រកាំដែលចងជារង្វង់ ដាក់ឲ្យចូលក្នុងជើងដំរី ។
រហូតមកដល់សម័យអង្គរវត្ត និងបាយ័ន យើងបានឃើញ នៅភាពមហិមារបស់កងទ័ពខ្មែរ តាមរយៈចំនួនដំរីដ៏ច្រើនត្រូវបានប្រើប្រាស់នៅក្នុងក្បួនទ័ព សូមជម្រាបផងដែរថានៅក្នុងក្បួនទ័ពឥណ្ឌាបុរាណ គេរៀបចំទ័ពជាក្បួនមួយដែលមាន ទ័ពរទេះ ១ ទ័ពដំរី ១ ទ័ពសេះបី និងទ័ពថ្មើរជើងប្រាំនាក់ ដែលប្រសិនបើគិតទៅ គឺដូចគ្នា នឹងក្បួនអុកចតុរង្គអញ្ចឹង (សូមកុំច្រឡំអុកចតុរង្គ និងបាស្កា បាស្កាគឺដូចលេងសេះអុក ដែលមានទម្លាក់ គ្រាប់ឡុកឡាក់អញ្ចឹង ហើយនៅក្នុងរឿងមហាភារតៈយុទ្ធដែលមានការលេងល្បែងភ្នាល់គ្នាដាក់នគរនោះ គឺគេលេងបាស្កាទេ មិនមែនលេងអុកចតុរង្គនោះទេ សមាគមន៍អុកចតុរង្គខ្មែរយល់ច្រឡំ បាស្កាថាជាអុកចតុរង្គ ចតុរង្គទើបតែកើតមាននៅឥណ្ឌា នៅសតវត្សទី ៦ គឺកើតក្រោយរឿងមហាភារតៈយុទ្ធ ហើយទើបផ្សព្វផ្សាយទៅទូទាំងពិភពលោក ហើយ «គោល» នៅក្នុងអុកចតុរង្គរបស់ខ្មែរគឺដំរីនេះឯង ។
ដោយប្រហែលជាខ្មែរហៅខុសពីពាក្យ ថា គជ របស់សំស្ក្រឹត ដែលបានន័យថាដំរី) ហើយសម្រាប់ក្បួនទ័ពធំ គឺគេហៅថា អក្សៅហិនី ឬក៏អក្ខោភិនី ដែលមានទ័ពរទេះ ២១៨៧០ មានទ័ពដំរី ២១៨៧០ ក្បាល មានទ័ពសេះ ៦៥៦១០ និងមានទ័ពថ្មើរជើង ១០៩៣៥០ នាក់ ដោយក្នុងនោះនៅក្នុង រឿងរាមកេរ្តិ៍ បើតាមលោកគ្រូតា ភាសាខ្មែររបស់ខ្ញុំ ឈ្មោះ ភុល ជឹម មានប្រសាសន៍ថា មានទ័ពស្វាស្លាប់ ៧០ អក្ខោភិនី (តាជឹម ថាមួយអក្ខោភិនី មានសូន្យពីក្រោយជាង ៤០ខ្ទង់ ឬបានន័យថាដែលច្រើនរាប់មិនអស់ គឺត្រូវតាមគាត់បកស្រាយមែន សម្រាប់តួលេខជាភាសាសំស្ក្រឹត តែវាលើសលុបពេក) ហើយនៅក្នុងរឿងមហាភារតៈយុទ្ធ មានទ័ពខាងពួកកៅរវៈចំនួន ១១ អក្ខោភិនី និងពួកបណ្ឌវៈ មាន ៧ អក្ខោភិនី សូមមើលក្នុងអត្ថបទទាក់ទងនឹងអក្សៅហិនី ។
ក្បួនទ័ពរបស់ឥណ្ឌានេះ បើទោះជាខ្មែរមិនបានចម្លងយកតាមទាំងស្រុង ក៏នៅតែបង្ហាញថា ខ្មែរមានគំរូមួយនៃការរៀបចំកងទ័ពប្រហាក់ប្រហែលនឹងឥណ្ឌាដែរ សូម្បីតែឈ្មោះមេទ័ពអ៌ជុន ក៏ជាឈ្មោះមេទ័ពដ៏សំខាន់នៅក្នុងរឿងមហាភារតៈយុទ្ធ ដែលជាតួអង្គក្លាហាន នៅក្នុងចំណោមត្រកូលបណ្ឌពទាំង ៥ នាក់ ។ បើទោះបីជាយើងយកគំរូតាមឥណ្ឌា តែយើងឃើញថាមេទ័ព ក៏ដូចជាព្រះរាជាខ្មែរ គឺគង់ប្រថាប់នៅលើដំរី ដែលខុសពីមេទ័ពរបស់ឥណ្ឌា គឺគង់នៅតែលើរទេះសេះនោះទេ អាចមកពីពួកគេខ្លាចគ្រាប់ព្រួញក៏មិនដឹង យើងអាចមើលចម្លាក់នៅថែវជាន់ទី ២ របស់ប្រាសាទអង្គរវត្ត ឃើញថាមេទ័ពក្នុងរឿងមហាភារតៈយុទ្ធ ក៏ដូចជារឿងរាមកេរ្តិ៍ គឺប្រើរទេះ សម្រាប់ អ្នកដែលប្រើដំរីគឺមិនដឹងជាមេទ័ព ឬក៏អ្វីនោះទេ ។
បន្ថែមពីលើសម័យអង្គរវត្ត នៅសម័យបាយ័ន ការលេចឡើងនូវទីលានជល់ដំរី បង្ហាញឲ្យឃើញនូវសិល្បៈនៃការធ្វើសង្គ្រាមមួយ ដែលបុព្វបុរសខ្មែរបានផ្តល់តម្លៃជាទីបំផុត រហូតយកមកដាប់ឆ្លាក់នៅពីមុខ ទីលានកិត្តិយស មុខព្រះបរមរាជវាំង ។ សារៈសំខាន់មួយទៀតរបស់ដំរីនៅសម័យនោះ បង្ហាញតាមរយៈទ្វារដំរី នៅប្រាសាទអង្គរវត្តដែលជាច្រកចូលធំពីរ ដែលពុំមានរៀបចំជាឃឿននោះទេ គឺរៀបចំឲ្យរាបស្មើនឹងដីតែម្តង ខុសអំពីច្រកចូលធំបីផ្សេងទៀត ។ លក្ខណៈនៃច្រកចូលនេះយើងអាចយកទៅធៀបនឹងទ្វារចូលទៅកាន់ក្រុងអង្គរធំ ដែលមានរាងប្រហាក់ប្រហែលគ្នា គឺមានកំពស់ច្រកចូលខ្ពស់ គឺគេធ្វើឡើងសម្រាប់តម្រូវដើរចេញចូលរបស់ដំរី ជាពិសេសគឺមានមនុស្សអង្គុយនៅពីលើ បើយើងយកទៅធៀបជាមួយទ្វារក្រុងរបស់ពួករ៉ូម៉ាំង និងពួកអឺរ៉ុបសម័យក្រោយ គឺមានកំពស់ទាបជាងទ្វារក្រុងអង្គរធំរហូតដល់ទៅជិតពីរដងឯណោះ គឺមិនខ្ពស់ដូចយើងនោះទេ ។
នៅតំបន់អង្គរនោះដែរ មានកន្លែងបុរាណមួយនៅបរិវេណវង់ធំ មានសំណង់រាងដូចកំពែងថ្មបាយក្រៀមមួយ មានកំពស់ជាងពីរម៉ែត្រមានសណ្ឋានរាងមូល មានច្រកចូលពីរ ដែលសំណង់នេះត្រូវបានគេហៅថាក្រោលរមាសឬក្រោលដំរី ដែលទីនេះប្រហែលជាកន្លែងសម្រាប់បង្វឹកផ្សាំងដំរីទើបតែទាក់បាន បើទោះបីជាដំរីមានកំពស់រហូតដល់ទៅជាង ៣ ម៉ែត្រ តែដំរី វាមិនចេះលោតនោះទេ ហើយមួយទៀតពេលគេចាប់ គេចាប់តែដំរីស្ទាវយកមកផ្សាំងប៉ុណ្ណោះ គេមិនយកដំរីធំពេញវ័យយកមកផ្សាំងនោះទេ ព្រោះវាកាចកម្លាំងខ្លាំង និងមិនងាយផ្សាំងនោះទេ ។
រហូតមកដល់សម័យកណ្តាល យើងឃើញថាដំរី និងព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ នៅតែមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងសំខាន់ដដែល គឺតាមរយៈប្រវត្តិសាស្ត្រសម័យលង្វែក គឺក្រោយពីស្តេចកនជ្រែករាជ្យរាជវង្សស្តេចខ្មែរក៏បានរត់ទៅនៅក្រុងអយុធ្យា ដែលក្នុងនោះក៏មានព្រះបាទច័ន្ទរាជា ជាបុត្ររបស់ព្រះបាទស្រីធម្មរាជា ដែលត្រូវជាបុត្ររបស់ព្រះបាទពញាយ៉ាត (ញាតិ) និងស្ត្រីសៀមម្នាក់ ។ ព្រះច័ន្ទរាជា បានក្លាយទៅជាទម័កដំរីឲ្យស្តេចសៀមនេះក៏ដោយសារតែមានសមត្ថភាពរបស់ខ្មែរ ក្នុងការទាក់ និងផ្សាំងដំរីតាំងតែពីសម័យបុរាណ រហូតទទួលបានការស្រឡាញ់ទុកចិត្តពីស្តេចសៀមយ៉ាងខ្លាំង តែការស្រឡាញ់នេះ ក៏មិនបានធ្វើឲ្យព្រះអង្គភ្លេចព្រះទ័យពីប្រទេសរបស់ព្រះអង្គដែរ ព្រះអង្គបានធ្វើកលល្បិចបោកស្តេចសៀម ដើម្បីចេញទៅទាក់ដំរីធំមួយ ដោយមានសូមយកដំរីធ្នាក់ និងកងទ័ពជាច្រើនមកតាម តែព្រះអង្គបែរជាត្រឡប់ចូលប្រទេសកម្ពុជា និង បានទទួលការស្មោះស្ម័គ្ររបស់នាយពេជ្រ ដែលក្រោយមកក្លាជាអ្នកតាឃ្លាំងមឿង (ក្លាងមឿង អាចជាពាក្យសៀមមានន័យថាកណ្តាលក្រុង) ។
ក្រោយបង្ក្រាបស្តេចកនបាន និងសាងបន្ទាយលង្វែករួច សៀមក៏ទារឲ្យខ្មែរបញ្ជូនសួយសាអាករទៅអយុធ្យា តែព្រះបាទច័ន្ទរាជាឬបរមរាជាទី ១ មិនព្រមធ្វើតាម ស្តេចសៀមក៏ឲ្យពញ្ញាអុង ត្រូវជាបុត្ររបស់ព្រះស្រីសុគន្ធបទ ដែលនៅស្រុកសៀមដែរនោះ លើកទ័ពមកបង្ក្រាប តែត្រូវព្រះច័ន្ទរាជាបញ្ចុះបញ្ចូល តែមិនបាន ដោយសារពញាអុងនេះ គឺមានយសាបណ្តាស័ក្តិជាចៅហ្វាយខេត្តសុវណ្ណខាកលោក ដែលមានអាណាបរិវេណធំធេងគួរសម ទើបពញាអុងមិនព្រម ក្រោយមកពញាអុង ក៏ត្រូវព្រួញស្លាប់នៅលើដំរីនៅក្នុងសង្គ្រាមជាមួយព្រះច័ន្ទរាជា ដោយសារចាញ់សង្គ្រាមខ្មែរលើកនេះហើយទើបខេត្តសៀមរាបទទួលបានឈ្មោះនេះ ហើយក្រោយនោះប្រហែល ៣ ទសវត្ស សៀមត្រូវទទួលការវាយលុកពីភូមា រហូតដុតក្រុងអយុធ្យាបានលើកទី ១ នៅឆ្នាំ ១៥៥៥ ដែលអាចជាមូលហេតុមួយទាក់ទងនឹងខ្មែរយកដំរីមកអស់ច្រើននេះដែរ ។
ចូលមកដល់ដើមសម័យបារាំង ក៏ខ្មែរនៅតែនិយមប្រើដំរីនេះដែរ យើងឃើញមានរូបថតជាច្រើនបង្ហាញពីការដែលព្រះមហាក្សត្រខ្មែរប្រថាប់លើដំរី ក៏ដូចជានៅខាងត្បូងវាំង មានរោងដំរីស. ដែលតាមពិតទៅទីនោះមិនមែនជាកន្លែងទុកហ្វូងដំរីព្រះទីនាំងនោះទេ តែជាកន្លែងទុកដំរីស.មួយដែលអ្នកកោះកុងចាប់បានថ្វាយអតីតវីរៈក្សត្រទេ ។
ផុតពីរឿងស្រុកខ្មែរ ឥឡូវសាកនិយាយបន្តិចអំពីកងទ័ពដំរីនៅលើពិភពលោកម្តង កងទ័ពដំរីនៅលើពិភពលោកដែលអាចថាទាក់ទងនឹងខ្មែរដែរនោះ គឺសង្គ្រាមរវាងពួកម៉ុងហ្គោល និងភូមា សូមជម្រាប់ថាទ័ពម៉ុងហ្គោលលុកលុយប្រទេសចិនទាំងមូល ប្រើពេលតែ ៣ខែ តែប៉ុណ្ណោះ តែគេប្រើពេល ៣ឆ្នាំ ទើបវាយបែកបាហ្កាន រាជធានីរបស់ភូមានៅសតវត្សទី ១៣ ដោយសារតែកងទ័ពដំរីដ៏ខ្លាំងរបស់ភូមា បានសម្លាប់មេទ័ពម៉ុងហ្គោលអស់ជាច្រើន ពេលបានជ័យជំនះលើបាហ្កាន ម៉ុងហ្គោលបានដុតទីក្រុងបាហ្កានចោល ហើយមូលហេតុដែលទ័ពម៉ុងហ្គោល មិនបន្តលើកទ័ពមកវាយខ្មែរបន្តទៀត បើទោះបីជាមានការយុះយុង ពីចាម និងអណ្ណាមក៏ដោយ ក៏ប្រហែលតែដោយសារកងទ័ពដំរីរបស់ខ្មែរនេះដែរ កត្តាភូមិសាស្ត្រ ក៏អាចជាមូលហេតុនេះផងដែរ ។ រឿងមួយទៀត ស្តេចចក្រពត្តិអាឡិចសង់ នៃដែនម៉ាសេដូនៀ ដ៏ល្បីល្បាញ វាយដណ្តើមយកក្រិច អេស៊ីប ពែក្ស អាស៊ីកណ្តាល ក៏មក បញ្ឈប់សង្គ្រាមរបស់ខ្លួនត្រឹមសមរភូមិទន្លេសិន្ធុ ដោយសារតែទ័ពដំរីរបស់ឥណ្ឌានេះដែរ ។ ទាំងនេះសុទ្ធសឹងតែបង្ហាញថា ទ័ពដំរីគឺខ្លាំងអង់អាចណាស់មុនពេលដែលអាវុធសម័យទំនើប និងគ្រឿងម៉ាស៊ីនសព្វថ្ងៃត្រូវបានបង្កើតឡើង ។
នៅចំណុចមួយទៀតដែលខ្ញុំចង់លើកឡើងផងដែរនោះ គឺទាក់ទងនឹងព្រះពុទ្ធសាសនា ដែលក៏ជាសាសនាមានការលើកតម្កើងសត្វដំរីផងដែរ ដោយសត្វដំរីនៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ក៏ដូចជាព្រហ្មញ្ញសាសនា គឺបង្ហាញពីភាពសម្បូណ៍សប្បាយ ចំរុងចម្រើនរុងរឿង ដូចជាក្នុងមហាជាតិ រឿងព្រះវេស្សន្តរ ដែលព្រះអង្គកើតឡើងមកព្រមជាមួយនឹងនឹងតង្វាយជាដំរីគជេន្ទ្រ ធ្វើឲ្យដែនស្រីពិរាស្ត្រ មានភាពសុខសាន្ត ហើយព្រះអង្គក៏ត្រូវប្រជាជនបង្ខំនិរទេសចេញពីនគរ ដោយសារតែទ្រង់ដាក់ទានដំរីគជេន្ទ្រនេះទៅឲ្យពួកព្រាហ្មមកពីដែនកលិង្គរាស្ត្រ ដែលប្រជាជនចាត់ទុកដំរីនោះថាជាវត្ថុមង្គលរបស់នគរ ។
ចំណែកឯនៅក្នុងពុទ្ធប្រវត្តិ ក៏បានបង្ហាញផងដែរថាព្រះនាងសិរិមហាមាយា ក៏បានយល់សប្តឃើញដំរីស.ភ្លុកខៀវ ចុះមកចាប់បដិសន្ធិនៅក្នុងផ្ទៃរបស់ព្រះនាង មុននឹងប្រសូតបានព្រះសិទ្ធត្ថ ហើយនៅមួយថ្ងៃមុនពេលព្រះសិទ្ធត្ថត្រាស់ដឹង ព្រះអង្គក៏ត្រូវបានផ្ចាញ់ដោយមារ ដែលជិះលើដំរីគជេន្ទ្ររបស់ព្រះអង្គ កាលពីអតីតជាតិ ទើបមានច្បាំងចាញ់បារមីរបស់ព្រះអង្គ ។ ក្រោយពេលត្រាស់ ថ្ងៃមួយព្រះអង្គមិនអាចសម្ងប់ជម្លោះរបស់ពួកព្រះថេរានុថេរៈនៅក្នុងអាវាស ព្រះអង្គក៏និមន្តចូលព្រៃ ហើយមានសត្វស្វាយកឃ្មុំមកថ្វាយព្រះអង្គ និងមានដំរីមួយឈ្មោះថាបាលិលេយ្យ យកទឹកមកថ្វាយព្រះអង្គ ហើយបាលិលេយ្យនេះ ប្រហែលជាក្លាយជាឈ្មោះប្រាសាទមួយនៅអង្គរ ដែលមានរូបព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ នៅប្រថាប់ក្បែរដំរី ឈុតត្រង់នេះក៏ចង់បង្ហាញអំពីការដែលនិយាយជាមួយមនុស្សមិនស្តាប់ ទៅនឹងជាមួយសត្វវិញគឺប្រសើរជាង ។ ចំណុចទាំងអស់នេះ បង្ហាញឲ្យឃើញនូវសារៈសំខាន់របស់ដំរី ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ក៏ដូចជានៅក្នុងសង្គមសិល្បៈខ្មែរ ។
តាមរយៈការបកស្រាយខាងលើ យើងឃើញថាដំរី និងសង្គមខ្មែរគឺមានទំនាក់ទំនងនឹងគេជាយូរអង្វែងណាស់មកហើយ ហើយសមត្ថភាពនៃការទាក់ និងផ្សាំងដំរីនេះទើបធ្វើឲ្យខ្មែរមានសមត្ថភាពក្នុងការសាងចក្រភពមួយដ៏អង់អាច ខណៈពេលដែលខ្មែរមិនមានប្រជាជនច្រើនណាស់ណានោះទេ គឺយើងមានសមត្ថភាពជាងជនជាតិនៅអាហ្វ្រិក ដែលមិនចេះទាក់ និងផ្សាំងដំរី គឺចេះតែសម្លាប់ដើម្បីយកភ្លុកឲ្យពួកអឺរ៉ុប ធ្វើគ្រាប់ប៊ីយែ ដែលពីសម័យមុនគ្រាប់ប៊ីយែគឺធ្វើពីភ្លុកដំរី ។ ក្រោយពីខ្មែរបានផ្ទេរចំណេះដឹងក្នុងការទាក់ និងផ្សាំងដំរីនេះឲ្យទៅជនជាតិជិតខាង ជាហេតុធ្វើឲ្យខ្មែរត្រូវក្លាយជាសត្រូវដែលប្រទេសជិតខាង គឺសៀម ចាត់ទុកថាជាសត្រូវដែលមិនអាចទុកឲ្យឈរបាន ព្រោះថាខ្មែរខ្លាំងក្នុងការចាប់ និងប្រើដំរី ទើបនៅពេលសៀមមានភាពរឹងមាំ គេតែងតែមកពង្រឹងអំណាចរបស់គេនៅលើខ្មែរមុនគេ គឺដូចជាការដុតបន្ទាយលង្វែកក្រោយពីសៀមចេញពីការគ្រប់គ្រងរបស់ភូមាតែប៉ុន្មានឆ្នាំ ក៏ដូចជាការដែលពញាចក្រី ដែលក្រោយមកក្លាយជាស្តេចរាមាទី ១ ត្រូវបានស្តេចតាកស៊ីន បញ្ជូនមកបង្ក្រាបស្ថានការណ៍នៅស្រុកខ្មែរ បន្ទាប់ពីសាងរាជធានីនៅធនបុរី មិនបានប៉ុន្មាន នេះក៏ដោយសារតែពូជខ្មែរខ្លាំង មិនអាចបណ្តែតបណ្តោយបាន ។
តាមរយៈការបកស្រាយខាងលើ យើងឃើញថាដំរី និងសង្គមខ្មែរគឺមានទំនាក់ទំនងនឹងគេជាយូរអង្វែងណាស់មកហើយ ហើយសមត្ថភាពនៃការទាក់ និងផ្សាំងដំរីនេះទើបធ្វើឲ្យខ្មែរមានសមត្ថភាពក្នុងការសាងចក្រភពមួយដ៏អង់អាច ខណៈពេលដែលខ្មែរមិនមានប្រជាជនច្រើនណាស់ណានោះទេ គឺយើងមានសមត្ថភាពជាងជនជាតិនៅអាហ្វ្រិក ដែលមិនចេះទាក់ និងផ្សាំងដំរី គឺចេះតែសម្លាប់ដើម្បីយកភ្លុកឲ្យពួកអឺរ៉ុប ធ្វើគ្រាប់ប៊ីយែ ដែលពីសម័យមុនគ្រាប់ប៊ីយែគឺធ្វើពីភ្លុកដំរី ។ ក្រោយពីខ្មែរបានផ្ទេរចំណេះដឹងក្នុងការទាក់ និងផ្សាំងដំរីនេះឲ្យទៅជនជាតិជិតខាង ជាហេតុធ្វើឲ្យខ្មែរត្រូវក្លាយជាសត្រូវដែលប្រទេសជិតខាង គឺសៀម ចាត់ទុកថាជាសត្រូវដែលមិនអាចទុកឲ្យឈរបាន ព្រោះថាខ្មែរខ្លាំងក្នុងការចាប់ និងប្រើដំរី ទើបនៅពេលសៀមមានភាពរឹងមាំ គេតែងតែមកពង្រឹងអំណាចរបស់គេនៅលើខ្មែរមុនគេ គឺដូចជាការដុតបន្ទាយលង្វែកក្រោយពីសៀមចេញពីការគ្រប់គ្រងរបស់ភូមាតែប៉ុន្មានឆ្នាំ ក៏ដូចជាការដែលពញាចក្រី ដែលក្រោយមកក្លាយជាស្តេចរាមាទី ១ ត្រូវបានស្តេចតាកស៊ីន បញ្ជូនមកបង្ក្រាបស្ថានការណ៍នៅស្រុកខ្មែរ បន្ទាប់ពីសាងរាជធានីនៅធនបុរី មិនបានប៉ុន្មាន នេះក៏ដោយសារតែពូជខ្មែរខ្លាំង មិនអាចបណ្តែតបណ្តោយបាន ។
ចំណុចមួយទៀតទាក់ទងទៅនឹងភាសាសាស្ត្រ គឺពាក្យថា ទម័ក នេះមានន័យថាអ្នកបង្ហាត់ដំរី ឬអ្នកទូន្មានដំរី ហើយនៅក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរក៏បានដាក់ដែរថាខ្មែរយើងប្រើច្រឡំទៅជាសរសេរថាទ្រមាក់យូរមកហើយ ដែលយើងគួរសរសេរជាទម័កវិញទើបត្រឹមត្រូវ ។ សម្រាប់ខ្ញុំ ខ្ញុំគិតថាពាក្យទ្រមាក់ នេះសាកសមជាង ព្រោះថាទ្រមាក់ គឺចេញមកពីពាក្យខ្មែរថាទាក់ គឺសំដៅ ទៅលើអ្នកទាក់ដំរីនេះឯង ដោយសារតែដំរីស្រុក មិនងាយមានកូននោះទេព្រោះវាខ្មាស់អៀនមនុស្ស បើវាមានភេទសម្ព័ន្ធក៏វាត្រូវទៅចូលព្រៃដែរ ហេតុនេះហើយទើបអ្នកចិញ្ចឹមដំរី ត្រូវទៅទាក់ដំរីថ្មីយកមកចិញ្ចឹម ទើបគេនិយមហៅអ្នកទាក់ដំរីថា ទ្រមាក់ដំរី ។ សម្រាប់ផ្នត់ជែក អ-រ / ម ឬ ណ នេះ នៅក្នុងភាសាខ្មែរយើងក៏មានច្រើន ទៀតដែរ ដូចជាពាក្យថា៖
ដោត ទៅជា ត្រណោត (ត្រីមួយត្រណោត)
ដាប់ ទៅជា ត្រណាប់ (ឈើ ថ្ម)
កាត់ ទៅជា ក្រណាត់ (ក្រណាត់កន្ទប)
ចាប់ ទៅជា ច្រងាប់ (ច្រងាប់ច្រងិល)
សោក ទៅជា ស្រណោក (ស្រណោះស្រណោក)
ដាប់ ទៅជា ត្រណាប់ (ឈើ ថ្ម)
កាត់ ទៅជា ក្រណាត់ (ក្រណាត់កន្ទប)
ចាប់ ទៅជា ច្រងាប់ (ច្រងាប់ច្រងិល)
សោក ទៅជា ស្រណោក (ស្រណោះស្រណោក)
ដូច្នេះទាក់ ក៏អាចទៅជាទ្រមាក់ បានដែរ គ្រាន់តែថាយើងមិនឃើញមានការយកផ្នត់ជែកយកមកហៅមុខងារអ្វីមួយនៅក្នុងភាសាខ្មែរ តែក៏យើងមិននិយមហៅទ្រមាក់ទទេដែរ គឺយើងហៅថាទ្រមាក់ដំរី តិចមានអ្នកមកសួរថាអញ្ចឹងយើងគួហៅអ្នកទាក់ឆ្កែថា ទ្រមាក់ឆ្កែដែរទៅ ហាហា ។ ស្ថាប័នអ្នកចាប់ដំរីនេះ គឺមានចែកជាក្បួនខ្នាតតាមបទពិសោធន៍ច្បាស់ល្អណាស់ គឺគេមានតំណែងជាព្រះគ្រូ ឬគ្រូហ្ម ដែលជាចាស់ទុំមានបទពិសោធន៍ដឹងពីទិសខ្យល់ ដឹងពីកន្លែងដំរីនៅ ដឹងពីការរត់របស់ដំរី ដើម្បីរៀបចំគម្រោងទាក់ដំរី ហើយគេទាក់ទងគ្នានៅក្នុងការចាប់ដំរី ដោយផ្លុំស្នែងឲ្យជាសញ្ញាគ្នាទៅវិញទៅមក ។ តំណែងបន្ទាប់គឺតំណែងគ្រូបា ដែលជាមេក្រុមទ្រមាក់ និងមានបទពិសោធន៍ចាប់បានដំរីច្រើន អាចថាលើសពី ២០ឡើងទៅ តំណែងបន្ត គឺ ហ្មស្តាំ ដែលជាអ្នកមានបទពិសោធន៍ធ្លាប់ចាប់ដំរីបាន យ៉ាងតិច ៥ ក្បាល តំណែងមួយទៀតគឺហ្មឆ្វេង ដែលជាអ្នកមានបទពិសោធន៍ធ្លាប់បរដំរីចូលទាក់ពីមុន និងតំណែងទាបជាងគេគឺអ្នកបរដំរី ដែលស្ថិតនៅក្រោមការបញ្ជាររបស់ពួកហ្មស្តាំ ហ្មឆ្វេង និងគ្រូបា ។
សម្រាប់ការចេញទៅទាក់ម្តងៗ គឺគេមានគ្រូបាម្នាក់ និងមានហ្មស្តាំ ហ្មឆ្វេង និងអ្នកបរដំរីជាច្រើនអ្នក ។ សម្រាប់ពេលចេញចាប់ដំរីនោះ អ្នកនៅឯផ្ទះ ក៏មានត្រូវធ្វើតំណមតឹងរឹងផងដែរ ដើម្បីឲ្យអ្នកទៅទាក់ដំរី បានសេចក្តីសុខ មិនទទួលការធ្វើបាបពីម្រេញគង្វាលរក្សាសត្វដំរីព្រៃ ។ ការសិក្សាអំពីដំរីគួរធ្វើឡើងបន្ថែមទៀត ដើម្បីឲ្យខ្មែរបានយល់ស្គាល់កាន់តែច្បាស់អំពីសត្វមួយនេះហើយក៏គួរតែយលដំរីធ្វើជាសត្វតំណាងឲ្យជាតិ និងបង្កើនមោទនភាពជាតិតាមរយៈសត្វមួយនេះមិនគួរយកគោព្រៃដែលផុតពូជទៅហើយនោះទេ ។
ប្រភព៖http://khmerapsara.news
Post a Comment